استارلینک روی گوشی معمولی در ایران؟ آنچه امروز واقعی است
حرف آخر را اول بزنم: Direct to Cell واقعی است؛ اما اینکه امروز در ایران گوشی معمولی‌تان را بردارید و بدون دیش، آنتن یا تجهیزات اضافه مستقیماً به استارلینک وصل شوید و اینترنت بگیرید، فعلاً واقعیت ندارد.
پس اگر جایی می‌بینید با تیترهایی مثل «اینترنت استارلینک مستقیم روی موبایل در ایران» یا «دیگر نیازی به دیش نیست» این فناوری را به‌عنوان یک راه‌حل عملی برای کاربران داخل ایران معرفی می‌کنند، فعلاً بیشتر با رویافروشی طرفیم تا یک سرویس در دسترس.
این متن را با کمک هوش مصنوعی، اما بر اساس مستندات فنی، مطالعات دانشگاهی و گزارش‌های مربوط به اپراتورها و ارائه‌دهندگان این فناوری تهیه کرده‌ام.
صفرسرویس عمومی
که استارلینک برای کاربران داخل ایران اعلام کرده است؛ تا اکتبر ۲۰۲۶
وضعیت تا ۴ اکتبر ۲۰۲۶. این حوزه سریع تغییر می‌کند؛ کنار هر عدد تاریخش آمده است.
در پنج خط
آنچه امروز درست است
- ۰۱Direct to Cell واقعی است و در چند کشور، از طریق اپراتورهای موبایل شریک، به‌صورت تجاری فعال است.
- ۰۲هیچ سرویس عمومی Direct to Cell برای کاربران داخل ایران اعلام نشده و هیچ منبع رسمی‌ای وجود چنین سرویسی را تأیید نمی‌کند.
- ۰۳ظرفیت برآوردشده‌ی هر beam، حدود ۳ مگابیت بر ثانیه در فضای باز، بین همه‌ی کسانی که زیر آن هستند تقسیم می‌شود. برای راننده‌ای در جاده‌ی دورافتاده کافی است؛ برای شهری که اینترنتش قطع شده نه.
- ۰۴سیگنال گوشی تا ماهواره ضعیف و همه‌جهته است و همین آن را در برابر پارازیت آسیب‌پذیرتر از دیش استارلینک می‌کند.
- ۰۵نسل بعدی از ۲۰۲۷ به بعد ظرفیت بسیار بیشتری وعده می‌دهد. هنوز در مدار نیست و نباید کارهایی را که شاید بکند به شبکه‌ی امروز نسبت داد.
ایده
اصلاً Direct to Cell چیست؟
ایده در ظاهر ساده است: به‌جای اینکه گوشی شما حتماً به یک دکل موبایل روی زمین متصل شود، ماهواره‌ای در مدار پایین زمین بخشی از نقش ایستگاه پایه‌ی موبایل را بازی می‌کند.
در نسل فعلی Starlink Direct to Cell، هدف این است که گوشی‌های سازگار بتوانند بدون دیش استارلینک و بدون آنتن ماهواره‌ای مخصوص، از طریق استانداردهای شبکه‌ی سلولی با ماهواره ارتباط برقرار کنند. یعنی برخلاف استارلینک معمولی، قرار نیست دیشی روی پشت‌بام بگذارید. این بخش کاملاً واقعی است.
وجود فناوری به معنی در دسترس بودن آن در هر کشور نیست.
اما چیزی که معمولاً در ویدیوها و پست‌های وایرال حذف می‌شود این است که نسل فعلی Direct to Cell عمدتاً بر همکاری استارلینک با اپراتورهای موبایل بنا شده است. اپراتور شریک بخشی از طیف فرکانسی خود را در اختیار این شبکه می‌گذارد و شبکه‌ی ماهواره‌ای با زیرساخت اپراتور یکپارچه می‌شود. به زبان ساده: ماهواره به‌تنهایی کافی نیست. طیف فرکانسی، اپراتور، Core Network، مجوزهای رگولاتوری و مجموعه‌ای از هماهنگی‌های فنی و حقوقی هم بخشی از ماجرا هستند.
البته این معماری قرار نیست برای همیشه همین بماند. SpaceX برای نسل بعدی به سمت استفاده‌ی گسترده‌تر از طیف اختصاصی ماهواره‌ای و 5G/NR-NTN حرکت می‌کند؛ پس اینکه بگوییم «Direct to Cell برای همیشه به همکاری اپراتور داخلی هر کشور نیاز دارد» هم دقیق نیست. اما درباره‌ی نسلی که امروز واقعاً در حال استفاده است، همکاری اپراتوری هنوز بخش مهمی از مدل است.
نقشه
کجا روشن است
ماهواره‌ها از بالای همه‌ی کشورهای جهان، از جمله ایران، عبور می‌کنند. سرویس نه. سرویس کشوربه‌کشور و از طریق یک اپراتور محلی روشن می‌شود.
برای چرخاندن کره بکشید.
ایران زیر همان ماهواره‌هایی است که بقیه‌ی دنیا زیرشان هستند؛ اما نه اپراتور شریک دارد، نه توافق طیف فرکانسی و نه مجوز رگولاتوری. ماهواره‌ها هستند؛ سرویس نیست.
- آمریکاT-Mobile
- کاناداRogers
- نیوزیلندOne NZ
- استرالیاTelstra
- ژاپنKDDI · Docomo · SoftBank
- فیلیپینGlobe
- شیلیEntel
- پروEntel
- کاستاریکاLiberty
- پاناماLiberty
- قزاقستانBeeline
- اوکراینKyivstar
- بریتانیاVirgin Media O2
- کنگوAirtel
- اوگانداAirtel
امروز
پس الان چه کاری می‌تواند انجام دهد؟
Direct to Cell امروز دیگر صرفاً یک آزمایش آزمایشگاهی نیست. در چند کشور با همکاری اپراتورهای موبایل وارد مرحله‌ی عملیاتی شده و قابلیت‌هایی مثل پیام‌رسانی و برخی سرویس‌های داده را ارائه می‌کند.
اما نباید آن را با اینترنت پرسرعت استارلینک که از طریق دیش دریافت می‌کنیم یکی دانست. چیزی که امروز منتقل می‌کند پیامک، مجموعه‌ای از اپلیکیشن‌های منتخب و تماس صوتی از طریق اپ‌هایی مثل واتس‌اپ است؛ تماس تلفنی معمولی هنوز رویش نیست. هدف اصلی نسل فعلی بیشتر این است: جایی که شبکه‌ی موبایل تمام می‌شود، حداقلی از ارتباط باقی بماند. مثلاً در:
عددهای SpaceX در امیدنامه‌ی عرضه‌ی سهام ۲۰۲۶، تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶. این ماهواره‌ها در ارتفاع حدود ۳۶۰ کیلومتری می‌چرخند.
- جاده‌های دورافتاده
- مناطق روستایی
- کوهستان
- نقاط کور شبکه
- شرایط اضطراری
به همین دلیل اصطلاح دقیق‌تر برای وضعیت فعلی چیزی شبیه supplemental coverage یا پوشش مکمل است، نه «جایگزین شبکه‌ی موبایل».
ایران
وضعیت ایران چیست؟
تا اوایل اکتبر ۲۰۲۶ هیچ سرویس عمومی Direct to Cell برای کاربران داخل ایران از سوی استارلینک اعلام نشده است. هیچ اعلام رسمی معتبری هم وجود ندارد که نشان دهد کاربران ایرانی می‌توانند همین امروز با سیم‌کارت و گوشی معمولی خود مستقیماً به استارلینک متصل شوند.
این نکته مهم است: از نظر فنی، تنها سناریوی ممکن الزاماً این نیست که همراه اول یا ایرانسل با استارلینک قرارداد ببندند. از نظر نظری می‌توان سناریوهایی شامل اپراتور خارجی، رومینگ یا سیم‌کارت و eSIM خارجی را بررسی کرد. اما فاصله‌ی زیادی است بین:
«از نظر مهندسی می‌توان سناریویی تصور کرد»
«این سرویس امروز برای مردم ایران قابل استفاده است»
و فعلاً شواهدی برای دومی نداریم.
واشنگتن
آمریکا هم این موضوع را بررسی کرده است
در ژوئن ۲۰۲۶ گزارشی منتشر شد که بر اساس اطلاعات منتسب به رویترز می‌گفت پنتاگون درباره‌ی امکان استفاده از Direct to Cell برای شهروندان ایرانی با SpaceX گفت‌وگو کرده است. بر اساس همان گزارش، ارقامی در حدود ۵۰۰ میلیون دلار برای راه‌اندازی و حدود ۱۰۰ میلیون دلار هزینه‌ی ماهانه مطرح شده بود.
گزارش اصلی رویترز در ۲۶ مه ۲۰۲۶ منتشر شد. پنتاگون ادعاهای آن را «بی‌پایه» خواند و ایلان ماسک آن را «نادرست» دانست؛ رویترز هم گفت نتوانسته تأیید کند که توافقی حاصل شده یا نه.
اما مسئله فقط پول نیست. حتی اگر مسائل سیاسی، حقوقی و مالی را کنار بگذاریم، یک مشکل بزرگ دیگر وجود دارد: ظرفیت.
کلیدها
پیش از آنکه در یک کشور کار کند، چه چیزهایی باید درست باشد
راه‌اندازی قزاقستان نشان می‌دهد چه لازم است. یک کشور را انتخاب کنید و ببینید کدام کلیدها روشن‌اند.
- ماهواره در آسمانماهواره‌های Direct to Cell استارلینک از بالای کل کره‌ی زمین عبور می‌کنند.
- گوشی سازگاربیشتر گوشی‌های LTE جدید کار می‌کنند؛ سخت‌افزار خاصی لازم نیست.
- اپراتور شریکاپراتور موبایلی که سرویس ماهواره‌ای به شبکه‌اش وصل می‌شود.
- طیف فرکانسیفرکانس‌هایی که اپراتور در اختیار شبکه‌ی ماهواره‌ای می‌گذارد.
- مجوز رگولاتورینهاد تنظیم‌گر کشور باید اجازه‌ی ارائه‌ی سرویس را بدهد.
- اتصال به Core Networkیکپارچگی با هسته‌ی شبکه‌ی اپراتور تا گوشی‌ها شناسایی و صورت‌حساب شوند.
ماهواره‌ها و گوشی‌ها هستند. همه‌ی کلیدهایی که به توافق بستگی دارند خاموش‌اند.
ظرفیت
چرا Direct to Cell فعلی نمی‌تواند جای اینترنت شهری ایران را بگیرد؟
اینجا بخش مهم داستان شروع می‌شود. گوشی موبایل شما برای صحبت با ماهواره طراحی نشده بود. یک گوشی معمولی با توان بسیار محدودی سیگنال ارسال می‌کند، حداکثر حدود ۰٫۲ وات؛ و حالا همین دستگاه قرار است با ماهواره‌ای که حدود ۳۶۰ کیلومتر بالاتر از زمین و با سرعتی بیش از هفت کیلومتر بر ثانیه در حرکت است ارتباط برقرار کند. این کار از نظر مهندسی دستاورد بزرگی است.
اما فیزیک را نمی‌شود با تبلیغات حذف کرد. اندازه‌گیری‌های دانشگاهی روی شبکه‌ی Direct to Cell نشان داده‌اند که قدرت سیگنال دریافتی می‌تواند به‌طور محسوسی پایین‌تر از شبکه‌ی LTE زمینی باشد.
فیزیک را نمی‌شود با تبلیغات حذف کرد.
تقریباً ۲۴ دسی‌بل اختلاف؛ یعنی حدود ۲۵۱ برابر توان کمتری می‌رسد. برای جبران، ماهواره از آنتن‌های بزرگ، beamforming و پردازش پیشرفته استفاده می‌کند. اما هنوز محدودیت اساسی دیگری داریم.
امتحان کنید
یک beam، یک شهر
یک ماهواره نمی‌تواند برای هر گوشی یک کانال اختصاصی نامحدود بسازد. منابع رادیویی بین کاربران یک محدوده‌ی جغرافیایی تقسیم می‌شوند؛ و پهنای هر beam چند ده کیلومتر است، بزرگ‌تر از کل یک شهر. یک مطالعه‌ی دانشگاهی ظرفیت هر beam را در فضای باز حدود ۳ مگابیت بر ثانیه برآورد کرده است؛ و این ظرفیت یک کاربر نیست، ظرفیت مشترک است. یک شهر را انتخاب کنید و تعیین کنید چند نفر هم‌زمان آنلاین شوند.
- یک پیامک≈ ۱۰۰ بیت
- چت در پیام‌رسان≈ ۲٫۰ کیلوبیت
- تماس صوتی≈ ۲۴ کیلوبیت
- فرستادن عکس≈ ۵۰ کیلوبیت
- باز کردن یک صفحه‌ی وب≈ ۵۰۰ کیلوبیت
- تماشای ویدیو≈ ۱٫۵ مگابیت
مدلی عمداً ساده: ظرفیت مشترک به‌طور مساوی تقسیم شده و سربار سیگنالینگ، ارسال دوباره و نحوه‌ی زمان‌بندی کاربران در نظر گرفته نشده است. عددهای واقعی پایین‌ترند، نه بالاتر. نرخ لازم برای هر کاربرد تقریبی و در حد مرتبه‌ی بزرگی است.
- یک راننده در جاده‌ی دورافتاده که می‌خواهد پیام بفرستد؟ عالی.
- چند نفر گمشده در کوهستان؟ بسیار ارزشمند.
- یک روستای خارج از پوشش برای ارتباط اضطراری؟ کاربرد فوق‌العاده‌ای است.
اما میلیون‌ها کاربر در تهران، مشهد، شیراز، اصفهان و تبریز که اینترنت زمینی‌شان قطع شده و می‌خواهند هم‌زمان ویدیو ببینند، تماس بگیرند، تلگرام و اینستاگرام باز کنند؟ این دیگر مسئله‌ی کاملاً متفاوتی است. نسل فعلی Direct to Cell برای چنین بار ترافیکی ساخته نشده است.
Uplink
مشکل بعدی: از گوشی تا ماهواره
در ارتباط ماهواره‌ای، یکی از سخت‌ترین قسمت‌ها مسیر گوشی به ماهواره است. ماهواره آنتن بزرگ و تجهیزات قدرتمند دارد. گوشی شما ندارد: دستگاهی کوچک با باتری محدود و آنتنی که اساساً برای ارتباط با دکل‌های زمینی طراحی شده است.
به همین دلیل داشتن دید مناسب به آسمان اهمیت زیادی پیدا می‌کند. داخل ساختمان، پارکینگ، زیرزمین، زیر سقف‌های سنگین یا میان ساختمان‌های بلند، شرایط می‌تواند بسیار بدتر شود. یعنی تجربه‌ی Direct to Cell را نباید با تجربه‌ی عادی LTE مقایسه کرد که گوشی داخل خانه با دکلی چندصد متر یا چند کیلومتر آن‌طرف‌تر ارتباط دارد.
پارازیت
بعد می‌رسیم به پارازیت
این قسمت برای ایران بسیار مهم است. سیگنال Direct to Cell ذاتاً ضعیف است، مخصوصاً در مسیر گوشی به ماهواره؛ بنابراین اختلال عمدی زمینی می‌تواند مسئله‌ی جدی باشد. دیش معمولی استارلینک آنتنی جهت‌دار و تخصصی است؛ و حتی دیش‌ها هم آسیب دیدند: در ژانویه‌ی ۲۰۲۶ فیلترواچ روی اتصال‌های استارلینک، بیشتر در تهران، ۱۰ تا ۴۰ درصد گم شدن بسته اندازه گرفت. گوشی موبایل چنین مزیتی ندارد.
طرحی شماتیک است، نه اندازه‌گیری: هندسه‌ی مسئله را نشان می‌دهد، نه نتیجه‌ی هیچ پارازیت مشخصی را.
اما اینجا هم باید مراقب یک اغراق دیگر باشیم: اینکه بگوییم «پس حکومت حتماً می‌تواند Direct to Cell را به‌طور کامل از کار بیندازد» هم ادعای اثبات‌شده‌ای نیست. نتیجه‌ی دقیق‌تر این است: پارازیت یک تهدید فنی واقعی و جدی است و باید در هر تحلیلی درباره‌ی استفاده از این فناوری در ایران در نظر گرفته شود.
پروتکل
یک مشکل عجیب‌تر هم هست: خود LTE
یکی از جذاب‌ترین ویژگی‌های Direct to Cell همین است که گوشی معمولی لازم نیست به تلفن ماهواره‌ای تبدیل شود. اما همین مزیت محدودیت ایجاد می‌کند. LTE اساساً برای ارتباط گوشی با دکل‌هایی طراحی شده که روی زمین‌اند، نه ایستگاه پایه‌ای که با سرعت چند کیلومتر بر ثانیه در مدار حرکت می‌کند.
ماهواره مرتب حرکت می‌کند، فاصله تغییر می‌کند، Doppler shift و تأخیر متغیر داریم، و ماهواره‌ای که گوشی با آن در ارتباط است باید مرتب جای خود را به ماهواره‌ی دیگری بدهد؛ در حالی که گوشی همچنان باید تصور کند با یک شبکه‌ی سلولی معمولی سروکار دارد. مطالعات منتشرشده در ACM روی شبکه‌ی Direct to Cell مشکلاتی از این دست را مشاهده کرده‌اند:
- ۰۱شکست مکرر در دسترسیتلاش‌هایی برای اتصال به ماهواره که به نتیجه نمی‌رسند.
- ۰۲handoverهای ping-pongرفت‌وبرگشت مکرر اتصال بین ماهواره‌ها.
- ۰۳ارسال دوباره‌ی گستردههمان داده بارها فرستاده می‌شود تا برسد.
نکته‌ی جالب‌تر اینکه پژوهشگران نتیجه گرفته‌اند بخشی از این مشکلات صرفاً با فرستادن ماهواره‌های بیشتر یا اضافه کردن طیف فرکانسی ناپدید نمی‌شود. بخشی از مشکل از تلاش برای سازگار نگه داشتن سیستم با شبکه‌ها و گوشی‌های موجود می‌آید.
یعنی مهندسان دارند پروتکلی را که برای زمین ساخته شده تا مدار پایین زمین می‌کشند؛ و طبیعت، طبق معمول، علاقه‌ای به PowerPoint شرکت‌ها ندارد.
نسل بعدی
نسل بعدی چه می‌شود؟
اینجا داستان بسیار جذاب‌تر می‌شود. SpaceX برنامه‌ی بسیار بزرگ‌تری برای نسل دوم Direct to Cell دارد: آنتن‌های بزرگ‌تر، طیف بیشتر و فناوری‌های جدیدتر، و حرکت به سمت 5G و استانداردهای مناسب‌تر برای شبکه‌های غیرزمینی یا NTN.
مقیاس لگاریتمی. هاشورخورده: اعلام‌شده، هنوز در مدار نیست.
عددهای ۲۰ و ۱۰۰ برابر از اعلامیه‌ی SpaceX درباره‌ی معامله‌ی طیف با EchoStar در سپتامبر ۲۰۲۵ آمده‌اند؛ امیدنامه‌ی ۲۰۲۶ آن از «چندین مرتبه‌ی بزرگی» حرف می‌زند. ماهواره‌های نسل دوم قرار است از ۲۰۲۷ با Starship پرتاب شوند، معامله‌ی طیف انتظار نمی‌رود پیش از نوامبر ۲۰۲۷ نهایی شود، و سرویس کامل 5G-NTN به گوشی‌هایی با سخت‌افزار رادیویی جدید نیاز دارد. اگر این اهداف عملی شوند، چیزی که امروز یک شبکه‌ی مکمل برای نقاط کور است می‌تواند به شبکه‌ای بسیار جدی‌تر تبدیل شود. اما دو کلمه مهم‌اند: «اگر» و «آینده».
نزدیک‌ترین نمونه
قزاقستان مثال خوبی است
قزاقستان اتفاقاً نمونه‌ی بسیار خوبی برای فهمیدن ماجراست. اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، همکاری Beeline قزاقستان و استارلینک وارد مرحله‌ی عملیاتی شد و سرویس Direct to Cell برای نقاط خارج از پوشش شبکه‌ی زمینی ارائه شد: پیام و مجموعه‌ای از اپ‌ها، رایگان در دوره‌ی تبلیغاتی، و فعلاً فقط روی گوشی‌های اندرویدی سازگار. پیش از آن، دسامبر ۲۰۲۵، نخستین تماس آزمایشی (یک تماس صوتی واتس‌اپ) انجام شده بود. این مثال دو چیز را هم‌زمان ثابت می‌کند:
- اول اینکه فناوری واقعی است.
- دوم اینکه فعال شدن آن نتیجه‌ی همکاری استارلینک، اپراتور، طیف فرکانسی، زیرساخت و چارچوب رگولاتوری است.
یعنی کسی در SpaceX یک دکمه روی نقشه فشار نمی‌دهد که فردا صبح تمام موبایل‌های یک کشور به ماهواره وصل شوند.
جمع‌بندی
هفت سؤال، هفت جواب صریح
حرف آخر
بنابراین وقتی ویدیویی می‌بینید که فردی در منطقه‌ای دورافتاده در آمریکا، نیوزیلند یا قزاقستان گوشی‌اش را بالا می‌گیرد و از طریق استارلینک پیام می‌فرستد، نتیجه نگیرید: «پس اینترنت ماهواره‌ای بدون دیش در ایران هم فعال شد.» این دو گزاره یکی نیستند.
اتفاقاً Direct to Cell یکی از مهم‌ترین تحول‌های آینده‌ی صنعت مخابرات است و احتمالاً طی چند سال آینده مرز میان «شبکه‌ی موبایل» و «شبکه‌ی ماهواره‌ای» را تا حد زیادی محو خواهد کرد. اما دقیقاً چون فناوری مهمی است، نیازی نیست درباره‌اش اغراق کنیم.
ما داریم شروع یک تغییر بزرگ در صنعت مخابرات را می‌بینیم؛ اما هنوز به نقطه‌ای نرسیده‌ایم که میلیون‌ها نفر در ایران هنگام قطع اینترنت، گوشی معمولی‌شان را از جیب دربیاورند، استارلینک را انتخاب کنند و دوباره آنلاین شوند.
حداقل فعلاً نه.
روش و منابع
این گزارش چطور ساخته شد
- وضعیت تا ۴ اکتبر ۲۰۲۶. اپراتورهای شریک و جزئیات سرویس مرتب تغییر می‌کنند؛ هر مورد تاریخ و منبع دارد.
- عددهای ظرفیت و قدرت سیگنال از یک مطالعه‌ی میدانی دانشگاهی روی شبکه‌ی نسل اول در آمریکا آمده‌اند (IEEE Communications Magazine، ژوئن ۲۰۲۶) و همان شبکه را توصیف می‌کنند، نه نسل دوم اعلام‌شده را.
- ماشین‌حساب شهرها مدلی عمداً ساده است. با حساب کردن سیگنالینگ، ارسال دوباره و زمان‌بندی، سرعت واقعی هر نفر پایین‌تر می‌شود، نه بالاتر.
- ارقام مذاکرات پنتاگون گزارش‌شده و منتسب به رویترزند و پنتاگون و ایلان ماسک آن‌ها را رد کرده‌اند.
- روی کره، «فعال» یعنی سرویس تجاری عمومی که منبع اپراتور یا رسانه‌ی تخصصی تأییدش کرده؛ بقیه‌ی شرکای فهرست رسمی استارلینک «اعلام‌شده» نشان داده شده‌اند، حتی اگر شاید راه افتاده باشند.
- ماهواره‌های روی کره نمادین‌اند، نه موقعیت زنده‌ی ماهواره‌ها.
- با کمک هوش مصنوعی و بر پایه‌ی اسناد و مطالعاتی که اینجا آمده نوشته شده است. این یک تحلیل است، نه توصیه برای استفاده از هیچ سرویسی.
منابع
- Starlink — Starlink Mobile (Direct to Cell): partners and service
- SpaceX — Direct to Cell first text update, January 2024 (operator LTE spectrum; roaming-partner integration; 0.2 W phone power)
- Starlink — 2025 Progress Report
- SpaceX — Form S-1 registration statement, 2026 (figures as of 31 March 2026)
- Starlink — Constellation altitudes (V1 Direct to Cell shells at ~360 km)
- Garcia-Cabeza J et al. — Direct-to-Cell: A first look into Starlink's direct satellite-to-device RAN through crowdsourced measurements. IEEE Communications Magazine 64(6), June 2026
- Liu W et al. — A variegated look at Direct-to-Cell satellites in the wild. Proc. ACM Meas. Anal. Comput. Syst. 10(1), 2026
- EchoStar — Spectrum agreement with SpaceX, 8 September 2025
- Ookla via ISPreview — The size of Starlink's Direct to Cell beams, 19 August 2026
- Iran International — Direct-to-cell offers Iranians future hope, not a fix today, 27 June 2026
- Reuters via CNBC — Pentagon spars with SpaceX over Starlink price hike during Iran war, 26 May 2026
- ABC News — Pentagon denies claims of SpaceX clash, 27 May 2026
- Filterwatch — Network monitoring, January 2026 (Starlink packet loss in Tehran)
- Via Satellite — Kazakhstan population gets access to Starlink connectivity through Beeline, 28 September 2026
- PR Newswire — Starlink satellite-to-mobile service launched in Kazakhstan, 1 October 2026
- Via Satellite — Beeline Kazakhstan completes Direct to Cell call with Starlink, 15 December 2025
- Via Satellite — Verizon, AT&T and T-Mobile formally establish a joint venture for D2D services, 2 October 2026
- T-Mobile — T-Satellite service and compatible phones
- Statistical Centre of Iran — 2016 census (city populations, via Wikipedia)